Een patroon laten maken voor je kledinglijn betekent dat een patroontekenaar jouw ontwerp vertaalt naar losse platte delen die precies op elkaar passen. Je hebt drie routes: je leert het zelf, je huurt een freelance patroontekenaar in, of je laat je producent het doen. Voor de meeste starters is een freelancer de veiligste keuze, want dan blijft het patroon van jou en zit je niet vast aan een fabriek.
Dit is het moment waarop je ontwerp voor het eerst met de werkelijkheid in aanraking komt. Op papier of op je scherm klopt alles nog. In het patroon wordt zichtbaar of die mouw echt kan draaien, of die taille echt valt waar jij denkt, en hoeveel stof je kledingstuk gaat opeten. Ik heb in ons eigen atelier honderden patronen zien ontstaan, en ik heb ook gezien hoe vaak starters deze stap onderschatten. Het is niet het saaie technische stukje tussen ontwerpen en produceren in. Het is de stap die je pasvorm maakt of breekt.
Wat is een patroon precies?
Een patroon is de bouwtekening van je kledingstuk, uitgeklapt in platte delen. Voorpand, achterpand, mouw, kraag, tailleband, zakdeel, beleg. Elk deel heeft een draadrichting, een naadtoeslag, knipjes om de delen op elkaar te laten passen, en een maat.
Vroeger tekende je die delen op karton en hing je ze aan een haak. Bij ons in het atelier ging het digitaal, in een CAD-systeem. Dat had een groot voordeel: gradeer je een maat bij, dan rolt het hele legpatroon er meteen weer uit en kan de snijcomputer ermee aan de slag. Het nadeel is dat je met digitale patronen makkelijker doorgaat zonder ze ooit in stof te toetsen. En stof doet altijd iets anders dan een lijn op een scherm.
Waarom je patroon je pasvorm en je kostprijs bepaalt
Twee dingen die vaak vergeten worden.
Het eerste is pasvorm. Je kunt de mooiste stof kopen en de beste naaisters inhuren, maar als het patroon niet klopt, zit het kledingstuk niet lekker. Klanten kunnen meestal niet uitleggen wat er mis is. Ze zeggen alleen: het staat me niet. En dan sturen ze het terug.
Het tweede is geld. Je patroon bepaalt hoeveel stof er in een kledingstuk gaat. Een patroontekenaar die goed legt, haalt meer stuks uit dezelfde rol dan iemand die er niet op let. Bij een kleine serie merk je dat nauwelijks. Bij een serie van vijfhonderd is het het verschil tussen winst en verlies. Vraag daarom altijd naar het legrendement, ook als je nog klein bent. Alleen al door die vraag te stellen weet je vakman dat je weet waar je het over hebt.
Zelf tekenen of laten maken? Drie routes, eerlijk vergeleken
1. Je leert het zelf
Kan. Maar wees eerlijk over wat het kost aan tijd. Patroontekenen is een vak dat mensen jaren leren, en het gaat verder dan een basisblok natekenen. De echte kunst zit in het aanpassen: hoe verplaats je een figuurnaad, hoe geef je ruimte waar het nodig is, hoe hou je de zijnaden gelijk.
Voor wie een heel kleine, simpele lijn maakt en zelf naait, is het een prachtige route. Voor wie binnen een jaar wil verkopen, is het meestal een omweg. Ik zeg dit niet om je af te remmen, maar omdat ik te vaak zie dat een merk stilvalt op deze stap.
2. Je huurt een patroontekenaar in
Voor de meeste startende merken de beste keuze. Je koopt vakmanschap in voor precies dat deel waar jij het niet hebt, en je houdt de regie. Belangrijk: leg schriftelijk vast dat het patroon van jou wordt. Daar kom ik zo op terug, want hier gaat het vaak mis.
3. Je producent maakt het patroon
Veel fabrieken bieden dit aan, soms zelfs gratis als je bij hen produceert. Klinkt aantrekkelijk. Maar bedenk wat er gebeurt als je later wilt overstappen naar een andere producent, of als deze fabriek de deuren sluit. Dan sta je zonder patroon en begin je opnieuw. Gratis is hier zelden gratis.
Wat kost een patroon laten maken?
Ik ga je geen bedrag noemen dat ik niet kan hardmaken, want tarieven lopen enorm uiteen per land, per vakman en per model. Wat ik je wel kan geven, zijn de knoppen waar de prijs aan hangt:
- Het aantal delen. Een simpel T-shirt heeft er een handvol. Een gevoerde jas met zakken en een capuchon heeft er tientallen.
- Rekbaar of niet. Voor rekbare stoffen werk je met een krimpfactor. Datzelfde model in tricot en in geweven stof zijn twee verschillende patronen.
- Gradatie. Een basismaat is een prijs. Een reeks van XS tot XXL is meer werk.
- Correctierondes. Na de eerste pasbeurt gaat het patroon vrijwel altijd terug. Vraag vooraf hoeveel rondes er in de prijs zitten.
- Aanlevering. Kom je met een compleet tech pack, dan gaat het sneller. Kom je met een foto van Pinterest, dan betaal je voor het uitzoekwerk.
Met naad of zonder naad? Let op dit misverstand
Een patroondeel bestaat in twee versies: met naadtoeslag en zonder. Het net-patroon is de werkelijke maat van het kledingstuk. Het snijpatroon heeft er de naadtoeslag omheen, want ergens moet je immers stikken.
Klinkt logisch, gaat toch regelmatig mis. Krijg je een digitaal bestand aangeleverd, vraag dan altijd expliciet: zit de naad erin, en hoeveel? Een naaister die uitgaat van een centimeter terwijl er anderhalve in verwerkt zit, levert je een kledingstuk dat een maat te klein valt. Op een serie van driehonderd is dat een dure aanname.
Gradatie: van basismaat naar maatreeks
Je patroon wordt gemaakt in een basismaat, meestal M. Daarna wordt hij gegradeerd naar de andere maten. Gradatie is geen simpel vergroten of verkleinen. Een halsopening groeit anders mee dan een heupwijdte, en een mouwlengte volgt weer een eigen sprong.
Die sprongen komen uit je maattabel. Heb je die nog niet, dan begint je patroontekenaar met een aanname, en dan is jouw pasvorm dus eigenlijk die van iemand anders. Zorg dus eerst dat je eigen maattabel voor je kledinglijn staat, en pas daarna dat het patroon gegradeerd wordt.
Van wie is het patroon eigenlijk?
Hier moet je even wakker zijn. In Nederland ligt het auteursrecht in beginsel bij de maker, dus bij de patroontekenaar, tenzij jullie schriftelijk iets anders afspreken. Betalen alleen is niet genoeg. Zonder afspraak krijg je vaak niet meer dan een gebruiksrecht.
Zet daarom in je opdracht of offerte:
- dat alle rechten op het patroon aan jou worden overgedragen na betaling
- dat je de bronbestanden krijgt, niet alleen een PDF
- in welk formaat je die krijgt, zodat een andere producent er ook mee kan werken
- dat de tekenaar jouw patroon niet voor anderen gebruikt
Dat een overdracht van auteursrecht schriftelijk moet worden vastgelegd, lees je op Ondernemersplein van de overheid. Voor technische vragen over kleding en textiel is Modint, de brancheorganisatie voor mode en textiel, een goed startpunt.
Zo lever je een patroonopdracht goed aan
Hoe beter je aanlevert, hoe minder je betaalt en hoe sneller je klaar bent. Neem dit mee:
- Een plattechnische tekening van voor- en achterkant, met alle naden en stiksels erin.
- Je tech pack met maten, stofkeuze en fournituren.
- Je maattabel, met de basismaat duidelijk aangegeven.
- Een stofstaal of in elk geval de exacte samenstelling en het gewicht, want rek en val bepalen het patroon.
- Een referentiestuk als je dat hebt. Niet om na te maken, wel om te laten zien welke pasvorm je bedoelt.
Daarna volgt de pasbeurt op een sample. Reken erop dat het niet in een keer goed is, dat hoort erbij. Waarom die stap onmisbaar is, schreef ik eerder in dit artikel over kleding samples.
Veelgestelde vragen over een patroon laten maken
Kan ik een patroon laten maken zonder tech pack?
Het kan, maar je betaalt er meer voor. Zonder tech pack moet de patroontekenaar keuzes voor je invullen, en elke aanname die niet klopt kost een correctieronde. Een goed tech pack verdient zichzelf hier terug.
Hoe lang duurt het voordat mijn patroon klaar is?
Dat hangt af van de complexiteit en de agenda van je tekenaar. Reken niet op dagen maar op weken, zeker als je meerdere correctierondes nodig hebt. Plan die tijd in je collectieplanning, want deze stap zit precies op het kritieke pad naar je productie.
Heb ik voor elke maat een apart patroon nodig?
Nee. Je laat een basismaat maken en die wordt daarna gegradeerd naar je hele maatreeks. Wel is het verstandig om naast de basismaat ook de kleinste en grootste maat te passen, want daar lopen gradatiefouten het snelst uit de hand.
Mag ik een bestaand kledingstuk laten kopieren als patroon?
Technisch kan een vakman een kledingstuk uit elkaar halen en er een patroon van maken. Juridisch is het risicovol, want op een origineel ontwerp kan auteursrecht of modelrecht rusten. En strategisch is het zwak: je bouwt dan een merk op de pasvorm van iemand anders. Gebruik een bestaand stuk als referentie voor de pasvorm die je bedoelt, en laat je eigen model daarnaast ontwikkelen.
Wil je dit stap voor stap onder de knie krijgen?
Patroon, tech pack, maattabel en producent hangen allemaal aan elkaar. Zodra je ziet hoe die stukken in elkaar grijpen, wordt productie ineens een stuk minder eng. In mijn online cursus Start je eigen Kledinglijn loop ik met je door dat hele traject, van eerste ontwerp tot een collectie die daadwerkelijk gemaakt kan worden. Wil je eerst je ontwerpen zelf digitaal op orde krijgen, kijk dan naar de masterclass Jij kan ook Digitaal Ontwerpen.
En zoek je nog de juiste partij om mee te produceren, lees dan ook hoe je een producent vindt voor je kledinglijn.